Η μάχη του Σπερχειού

Η σημαντική, αυτή,  Μάχη έλαβε χώρα, το 997 μ.Χ., μεταξύ Βυζαντινών (Ελληνικών) και Βουλγαρικών στρατευμάτων. Ο χώρος διεξαγωγής της είναι εντός της Κωσταλεξιώτικης περιοχής με νότιο όριο το δρόμου που ενώνει το Κωσταλέξι με το Φρανζί και βόρειο το Σπερχειό ποταμό. Νικητές, της Μάχης, αναδείχθηκαν τα Ελληνικά στρατεύματα, γεγονός το οποίο είχε ευνοϊκά αποτελέσματα υπέρ του Ελληνισμού.

Το Κωσταλέξι και η περιοχή του

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

 

Γύρω από την Μαιώτιδα Λίμνη, δηλαδή τη σημερινή Αζοφική Θάλασσα, η οποία είναι βόρεια από τη Μαύρη Θάλασσα,  υπήρχε, παλιά, ένα Ουνογουροβουλγαρικό κράτος. Η έκτασή του φαίνεται στην παρακάτω φωτογραφία.

Κατά τα μέσα του 7ου  αιώνα ήλθαν, από ανατολικά, οι Χαζάροι και υποδούλωσαν ένα μέρος από τους Ουνογουροβουλγάρους. Οι υπόλοιποι, με διάφορους αρχηγούς, μετακινήθηκαν δυτικά. Ένας από αυτούς τους αρχηγούς, ο Ασπαρούχ, πέρασε τους ποταμούς «Δάναστρι» (το σημερινό Δνείπερο) και «Δάναπρι» (το σημερινό Δνείστερο) και εγκαταστάθηκε στο βόρειο μέρος του Δέλτα του ποταμού Δούναβη. Αυτοί ήταν οι γνωστοί μας Βούλγαροι. Το τελευταίο αυτό έγινε όταν, Αυτοκράτορας του Βυζαντίου, ήταν ο Κωνσταντίνος Δ΄ (668 – 685).

 

Από εκεί, οι Βούλγαροι, έκαναν επιδρομές στις γειτονικές Βυζαντινές περιοχές.

 

Ύστερα από μία αποτυχημένη εκστρατεία εναντίον τους (στο βόρειο μέρος του Δέλτα του ποταμού Δούναβη),  από τον Αυτοκράτορα Κωνσταντίνο Δ΄ - το 680 - οι Βούλγαροι πέρασαν το Δούναβη και εγκαταστάθηκαν στην περιοχή γύρω από τη Βάρνα.1

 

Ο Αυτοκράτορας προσπάθησε να τους εκδιώξει, αλλά δεν το πέτυχε και έτσι, το 681, έκλεισε ειρήνη μαζί τους, αφού, μάλιστα, θα τους πλήρωνε και ετήσιο φόρο!

 

Οι Βούλγαροι, στα εδάφη που εγκαταστάθηκαν, πνίγηκαν μέσα στο σλαβικό πλήθος, που ήταν εγκατεστημένο εκεί από πριν. Με τον τρόπο αυτό έχουμε το πρώτο σλαβοβουλγαρικό κράτος μέσα στο Βυζαντινό κράτος. Από τότε άρχισε ένας άγριος, αδυσώπητος και χωρίς έλεος αγώνας, μεταξύ Βυζαντινών και Βουλγάρων, ο οποίος συνεχίζεται και μέχρι σήμερα.

 

Τη μεγαλύτερή δύναμή του απόκτησε, το νέο κράτος των Βουλγάρων, όταν, Τσάρος των, ήταν ο Συμεών, ο οποίος βασίλευσε από το 890 μέχρι το 927. Ο Συμεών οραματίζονταν «την αγία ρωμαϊκή αυτοκρατορία του βουλγαρικού έθνους με έδρα την Κωνσταντινούπολη». Αυτό θυμίζει «Την Αγία Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία του Γερμανικού Έθνους». Το όραμα αυτό, του Συμεών, προκάλεσε την έκρηξη φοβερών πολέμων με τεράστιες απώλειες και καταστροφές και από τις δύο πλευρές. Το 927 απεβίωσε ο Συμεών, χωρίς να ιδεί το όνειρό του πραγματοποιούμενο.

 

Το 971, όταν Αυτοκράτορας του Βυζαντίου ήταν ο Ιωάννης Τσιμισκής, καταλύθηκε το βουλγαρικό κράτος και προσαρτήθηκε στην Αυτοκρατορία του Βυζαντίου.

 

Το 976 Τσάρος των Βουλγάρων έγινε, πραξικοπηματικά2, ο Σαμουήλ. Το όνειρό του ήταν μικρότερης εμβέλειας από αυτό του Συμεών. Αυτός ονειρεύονταν την «ανασύσταση του βουλγαρικού κράτους και την επέκτασή του προς τη Θεσσαλονίκη και την κεντρική και νότια Ελλάδα».

Αποτέλεσμα αυτού του ονείρου ήταν να εκραγεί ένας νέος μακροχρόνιος, αδυσώπητος, σκληρός και ανελέητος βυζαντινοβουλγαρικός πόλεμος.

 

Τον ίδιο χρόνο, δηλαδή το 976, γίνεται Αυτοκράτορας του Βυζαντίου ο Βασίλειος Β', ο οποίος έθεσε, σαν κυρία επιδίωξή του, την παντελή εξάλειψη του βουλγαρικού κινδύνου.

Από τον ανωτέρω πόλεμο νικητής βγήκε ο Βασίλειος. Το 1018 παραδόθηκαν οι Βούλγαροι στον Αυτοκράτορα Βασίλειο και, έτσι, έσβησε και το νέο βουλγαρικό κράτος3. Η νίκη του Βασιλείου εναντίον των Βουλγάρων του έδωσε τον τίτλο του Βουλγαροκτόνου.

 

Ένα σημαντικό επεισόδιο, του ανωτέρω πολέμου, ήταν και η ΜΑΧΗ ΤΟΥ ΣΠΕΡΧΕΙΟΥ, την οποία θα παρουσιάσουμε στη συνέχεια.4

 

 

ΤΑ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΑ ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ ΤΗΣ ΜΑΧΗΣ

ΚΑΙ ΤΑ ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ ΠΟΥ ΑΝΑΚΥΠΤΟΥΝ ΑΠΌ ΤΗΝ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΟΥΣ

 

Τα δεδομένα

 

Το 995, ο Αυτοκράτορας Βασίλειος, διακόπτει τις επιχειρήσεις κατά των Βουλγάρων και αναχωρεί, εσπευσμένα, για τη Συρία, προκειμένου να αντιμετώπιση προβλήματα ασφαλείας των ανατολικών συνόρων της Αυτοκρατορίας.5

 

Αυτή την απασχόληση του Βυζαντινού Στρατού, στα ανατολικά της Αυτοκρατορίας, την εκμεταλλεύθηκε, ο Σαμουήλ, για την αναδιοργάνωση του στρατού του και, το 996,6  επιτίθεται κατά της Θεσσαλονίκης.

Αντιλαμβανόμενος, όμως, ότι δεν δύναται να καταλάβει την οχυρά πόλη, στρέφεται προς Νοτιοδυσμάς, διαβαίνει τα Τέμπη και, δια της Θεσσαλίας, Βοιωτίας και Αττικής, εισδύει στην Πελοπόννησο λεηλατώντας και καταστρέφοντας τα πάντα.

 

Κατά του Σαμουήλ εστάλη, υπό του Βασιλείου, ο Στρατηγός Μάγιστρος7  Νικηφόρος Ουρανός,  ο οποίος, από  τη Θεσσαλονίκη έφθασε στη Λάρισσα και, αφού άφησε εκεί τις αποσκευές του, διέσχισε, δια συντόνων πορειών, την πεδιάδα των Φαρσάλων, διάβηκε τον Απιδανό ποταμό (τον σημερινό Φαρσαλιώτη) και στρατοπέδευσε παρά την όχθη του πλημμυρισμένου Σπερχειού.

Στην αντίπερα όχθη ήταν στρατοπεδευμένος ο Σαμουήλ8,  ο οποίος, επιστρέφοντας, εύρε και αυτός το Σπερχειό πλημμυρισμένο και, ως εκ τούτου, αναγκάσθηκε να διακόψει την πορεία του. Οι Βούλγαροι έσυραν, μαζί τους, τεράστιο όγκο λαφύρων και πολλούς αιχμαλώτους. Ο Σαμουήλ πείσθηκε ότι, ο πλημμυρισμένος ποταμός, είναι ανυπέρβλητο εμπόδιο για τους Βυζαντινούς και, ως εκ τούτου, χαλάρωσε τα μέτρα φρουρήσεως και ασφαλείας του στρατοπέδου του.

 

Ο Ουρανός, όμως, βρήκε πόρο και, αφού διαπεραίωσε το στρατό του στην αντίπερα όχθη του Σπερχειού, επιτέθηκε, αιφνιδιαστικά, κατά του βουλγαρικού στρατού. Ο αιφνιδιασμός επέτυχε πλήρως και, οι Βούλγαροι, υπέστησαν τρομερές απώλειες. Όλοι οι Βυζαντινοί αιχμάλωτοι απελευθερώθηκαν και όλα τα λάφυρα έπεσαν στα χέρια του Νικηφόρου Ουρανού.

 

Αυτά είναι, όλα, τα ιστορικά στοιχεία τα οποία μας παρέχονται και τα οποία τα έλαβα από το βιβλίο του Ιωάννη Καραγιαννόπουλου με τον τίτλο «ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΝΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ».

 

Τα ερωτήματα που ανακύπτουν

 

  Σε ποια περιοχή στρατοπέδευσε;

 

  Ποιο ήταν το δρομολόγιο επιστροφής του Σαμουήλ;

 

  Που ήταν ο πόρος που βρήκε ο Νικηφόρος Ουρανός, από τον οποίο διαπεραίωσε το στρατό

του στην αντίπερα όχθη;

 

  Ποιο ήταν το σχέδιο επιθέσεως του Νικηφόρου Ουρανού και πως άρχισε και εξελίχθηκε

η  μάχη;

 

Σ’ αυτά τα ερωτήματα θα προσπαθήσουμε να δώσουμε απάντηση στο υπόλοιπο μέρος της παρούσης διατριβής.

 

Τούτο θα επιτευχθεί

 

  Με την περαιτέρω στρατιωτική ανάλυση των, ως ανωτέρω, παρεχομένων πληροφοριών για

τους Βουλγάρους και τους Βυζαντινούς.

 

  Με τη στρατιωτική ανάλυση του εδάφους και των καιρικών συνθηκών, την εποχή της Μάχης

και την εκτίμηση του βαθμού επιδράσεως, αυτών, επί του προσδιορισμού της περιοχής στην οποία έγινε η Μάχη και στον τρόπο διεξαγωγής της.

 

  Με τη συγκέντρωση και ανάλυση των παρεχομένων πληροφοριών, από την τοπική παράδοση

των κατοίκων, οι οποίες θα συμβάλουν στον εντοπισμό της περιοχής, στην οποία διεξήχθη η ΜΑΧΗ ΤΟΥ ΣΠΕΡΧΕΙΟΥ.

 

 

ΟΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΑ ΑΝΑΚΥΠΤΟΝΤΑ ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ

 

Η ανάλυση της σημασίας της λέξεως «πλημμυρισμένος»

 

Όταν λέμε ότι, ο Σπερχειός, ήταν «πλημμυρισμένος», εννοούμε ότι εισέρρευσαν στην κοίτη του, ένεκα των πολλών ομβρίων υδάτων, ποσότητες νερού, πέραν εκείνων που ήταν δυνατό να χωρέσει αυτή. Το πλεονάζον νερό ξεχείλιζε και χύνονταν έξω από την κοίτη.

 

Σαν φυσικό και αναπότρεπτο επακόλουθο αυτής της καταστάσεως είναι να κατακλυσθεί, η κοιλάδα του Σπερχειού, από τα νερά που ξεχείλισαν. Στο χωριό μου, το Κωσταλέξι, όταν λέμε τη φράση «βγήκι του πουτά μ’» (βγήκε το ποτάμι = ξεχείλισε το ποτάμι), εννοούμε κατ’ ευθείαν, ότι, ο κάμπος, κατακλύσθηκε με νερό.

 

Ο βαθμός κατακλυσμού της κοιλάδας είναι ανάλογος με την ποσότητα του νερού που έχει ξεχειλίσει από το ποτάμι.

 

Άρα, όταν έγινε η ΜΑΧΗ ΤΟΥ ΣΠΕΡΧΕΙΟΥ, δεν είχαμε, μόνο, τον πλημμυρισμένο Σπερχειό, αλλά και την κατακλυσμένη κοιλάδα του.

 

Διαδικασία κατακλυσμού της κοιλάδας του Σπερχειού και οι επιπτώσεις, του κατακλυσμού της, στην επιλογή του χώρου στρατοπεδεύσεως των Βουλγάρων

 

Η διαδικασία κατακλυσμού αναπαριστάται στην επόμενη φωτογραφία

Σε κάθε περίπτωση ισχυρής βροχοπτώσεως, το Μπικιόρεμμα (Φαίνεται στο άνω Δυτικό μέρος της φωτογραφίας), κατέβαζε πολύ νερό, με αποτέλεσμα να πλημμυρίζει. Τα νερά του, όμως, εκτρέπονταν (και εκτρέπονται), αποκλειστικά και μόνο, προς Νοτιοανατολάς, όπως δείχνουν και τα βέλη, με το έντονο μπλε χρώμα της φωτογραφίας, τα οποία ξεκινούν από το Μπικιόρεμμα. Για ποιο λόγο συμβαίνει αυτό, θα το δούμε στη συνέχεια.

 

Ο Σπερχειός πλημμύριζε και αυτός ταυτόχρονα με το Μπικιόρεμμα. Η ιδιαιτερότητα της πλημμύρας του Σπερχειού είναι ότι, τα νερά του που ξεχείλιζαν, εκτρέπονταν (και εκτρέπονται) αποκλειστικά και μόνο προς βορράν της κοίτης του. Τούτο απεικονίζεται με τα θαλασσί χρώματος βέλη, στη φωτογραφία, τα οποία ξεκινούν από το Σπερχειό. Το φαινόμενο αυτό συμβαίνει διότι, η κλήση των κατερχομένων βορείων αντερεισμάτων της Οίτης, τελειώνει, ακριβώς, στη Νότια όχθη του ποταμού και, έτσι, το νερό που ξεχειλίζει, δεν μπορεί να ξεχειλίσει προς την πλευρά αυτή.

 

Από τα ανωτέρω καταφαίνεται ότι, ο κατακλυσμός της κοιλάδας του Σπερχειού, ήταν (και είναι) η συνισταμένη των πλημμυρών του ίδιου του Σπερχειού και του Μπικιορέμματος.

 

Η περιοχή της κοιλάδας του Σπερχειού που κατακλύζονταν9, με την ανωτέρω διαδικασία, είναι Ανατολικά του Μπικιορέμματος και Βορείως του Σπερχειού ποταμού. Φθάνει, δε, μέχρι Νότια του Σιδηροδρομικού Σταθμού Λιανοκλαδίου, του χωριού Καλύβια και της Λαμίας, καθώς  και μέχρι το χωριό Κόμμα και ακόμη ανατολικότερα.

 

Στην περίπτωση αυτή, Νοτίως μεν του Σπερχειού, έχουμε τη δυνατότητα να πλησιάσουμε τον ποταμό μέχρι την όχθη του, Βορείως, όμως, έχουμε τη δυνατότητα να τον πλησιάσουμε, μέχρις εκεί που μας επιτρέπουν τα νερά, τα οποία κατέκλυσαν την κοιλάδα του.

 

Στην ανωτέρω διαδικασία οφείλονταν και ο κατακλυσμός της κοιλάδας του Σπερχειού, όταν έγινε η ομώνυμη Μάχη, γιατί και τότε υπήρχαν οι ίδιες εδαφολογικές συνθήκες.

 

Όπως αναφέραμε, η περιοχή της κοιλάδας του Σπερχειού η οποία δέχονταν τα περισσότερα νερά - από τις ως ανωτέρω πλημμύρες - είναι η κειμένη Ανατολικά του Μπικιορέματος.

 

Άρα, ο Σαμουήλ, έπρεπε να στρατοπεδεύσει Νότια του Σπερχειού, Ανατολικά του Μπικιορέματος και απέναντι από την περισσότερο κατακλυσμένη περιοχή, για να εκμεταλλευθεί την από Βορρά ασφάλεια, που του παρείχε αυτή.

 

Μόνο αυτή η θαλασσοπλημμύρα, της ανωτέρω περιοχής, ήταν ικανή να εμφυσήσει, στο Σαμουήλ, το αίσθημα της ασφαλείας από βορρά, τόσο πολύ μάλιστα, ώστε να τον παρασύρει στη χαλάρωση των μέτρων ασφαλείας του στρατοπέδου του, όπως μας το παραδίδει η ιστορία.

 

Η θέση της παραλίας αναπαριστάται στην επόμενη φωτογραφία στην οποία φαίνονται:

10

  Η αρχαία  παραλία   του   Μαλιακού  Κόλπου, το 480 π. Χ., ήτοι πριν 1500 χρόνια από τη

ΜΑΧΗ ΤΟΥ ΣΠΕΡΧΕΙΟΥ, καθώς και  η σημερινή παραλία του. 11

 

  Οι ποταμοί Ασωπός, Μέλας (τα σημερινά Μαυρονέρια) και Δύρας (ο σημερινός Γοργοπόταμος)

οι  οποίοι, στην αρχαιότητα, χύνονταν απ’ ευθείας  στη θάλασσα, ενώ, τώρα, είναι παραπόταμοι του Σπερχειού

 

  Ο ποταμός Σπερχειός.

 

Από το χάρτη της φωτογραφίας διαπιστώνεται, με βάση την κλίμακα στην οποία είναι σχεδιασμένος, ότι, οι προσχώσεις των ανωτέρω ποταμών και ιδίως του Σπερχειού, μετακίνησαν την παραλία του Μαλιακού Κόλπου, προς Ανατολάς, κατά 11 χιλιόμετρα περίπου, ήτοι κατά 2.200 μέτρα, περίπου, ανά 500 χρόνια. Άρα, το 997 μ. Χ., ήτοι 1500, περίπου, χρόνια μετά το 480 π.Χ., δηλαδή τρεις φορές τα 500 χρόνια, θα πρέπει να μετακινήθηκε η παραλία του Μαλιακού Κόλπου, προς Ανατολάς, κατά 6.500 μέτρα περίπου. 12 Θα ήταν, δηλαδή, Δυτικά, περίπου, του σημερινού χωριού Ανθήλη.

 

Ακόμη, Δυτικά και Νότια από την ούτως, σε γενικές γραμμές, προσδιοριζόμενη παραλία του Μαλιακού κόλπου το 997 μ. Χ., θα υπήρχαν εκτεταμένα βαλτοτόπια, τα οποία θα περιόριζαν, ακόμη περισσότερο, την κοιλάδα του Σπερχειού (βλέπε κατεύθυνση βελών Δυτικά της Ανθήλης, στην ανωτέρω φωτογραφία).

 

Βέβαια, ο υπολογισμός για την τοποθέτηση της ακτής του Μαλιακού Κόλπου δυτικά της Ανθήλης, είναι πολύ απλουστευμένος, γιατί, κατά τα αρχικά στάδια, όταν η κοιλάδα ήταν στενότερη, η ταχύτητα μετακινήσεως της ακτής, Ανατολικά, θα ήταν πιο γρήγορη, ενώ, όσο η κοιλάδα φάρδαινε, η ταχύτητα μετακινήσεως θα ήταν πιο αργή. Τα εκτεταμένα βαλτοτόπια, όμως, πριν από την ακτή καλύπτουν επαρκώς τις επιπτώσεις, όπως διατυπώνονται στην επόμενη παράγραφο.

 

Με βάση τα ανωτέρω εκτιμάται, ότι ήταν αδύνατο να υπάρχει, το 997 μ. Χ., οδός, η οποία θα συνέδεε τη δυτική έξοδο των Στενών των Θερμοπυλών, σε ευθεία γραμμή, με το Ζητούνι (Λαμία). Κατόπιν τούτου, ο Σαμουήλ, έπρεπε να αναζητήσει άλλο δρομολόγιο, Δυτικότερα, για να διαβεί το Σπερχειό και να φθάσει στην πόλη αυτή.

 

Δρομολόγιο το οποίο ακολούθησε, ο Σαμουήλ, κατά την επιστροφή του

 

Το ιππικό του Σαμουήλ, οι χιλιάδες αιχμάλωτοι και ο τεράστιος όγκος λαφύρων, συνέθεταν μία φάλαγγα βαρείας συνθέσεως και μεγάλου μήκους.

 

Να σημειώσουμε, ακόμη, ότι τόσο τα υλικά μάχης του στρατεύματος, όσο και τα λάφυρα, θα μεταφέρονταν με τροχοφόρα οχήματα, δηλαδή κάρα και αραμπάδες.

 

Μία τέτοια φάλαγγα απαιτούσε δρομολόγιο πεδινό και ομαλό, το οποίο, παρά τα ανωτέρω δεδομένα, να επιτρέπει την, όσο το δυνατό, ταχεία κίνηση. Τούτο, εξ άλλου,  πρέπει να ήταν και η βασική επιδίωξη του Σαμουήλ.

 

Τέτοιο δρομολόγιο ήταν ένα και μοναδικό, αυτό το οποίο, από Αταλάντη, Ελάτη και Σκάρφεια, διέρχονταν μέσω των Στενών των Θερμοπυλών (Τα πράσινα βέλη στην επόμενη φωτογραφία).

Το δρομολόγιο αυτό (Βλέπε επόμενη φωτογραφία) ήταν μέρος του ρωμαϊκού στρατιωτικού δρόμου, ο οποίος, από Λάρισσα - Κραννώνα - Φάλαρα13 - Θερμοπύλες - Σκάρφεια - Ελάτεια και Αταλάντη, έφθανε στις Πλαταιές και, από εκεί, στην Αθήνα και στην Κόρινθο.14

 

Τον ίδιο δρόμο, βεβαίως, θα τον διατήρησαν και θα τον χρησιμοποιούσαν και οι Βυζαντινοί.

 

Αυτόν το δρόμο, επίσης, χρησιμοποιούσαν και οι διάφοροι βάρβαροι τόσο για την εισβολή τους στην κυρίως Ελλάδα, όσο και για την επιστροφή τους.

Από τη Δυτική έξοδο των στενών ο αρχαίος δρόμος, την εποχή των περσικών πολέμων (επόμενη φωτογραφία), ακολουθούσε την ακόλουθη χάραξη:

 

Έβαινε Νοτίως του Ασωπού και, περνώντας τον ποταμό αυτόν, έφθανε στην αρχαία πόλη Ηράκλεια.15

 

Στη συνέχεια περνούσε τους ποταμούς Μέλα και Δύρα και έφθανε στην αρχαία πόλη  Αντικύρα. Η Αντικύρα, κατά το λεξικό «ΗΛΙΟΣ»,  ήταν «πόλις  των   Οιταίων  παρά   τας      εκβολάς   του  Σπερχειού, εν τη οποία  Αθηνάδης ο  Τραχίνιος, επίτηδες  κατελθών,  εφόνευσε  τον Εφιάλτην,   επικηρυχθέντα   υπό    των  είς Πυλαίαν 16 συνελθόντων   Αμφικτιόνων των  άλλως Πυλαγορών».17

Από  την  Αντικύρα, ο δρόμος, έκαμπτε   προς  Ανατολάς, διέρχονταν, σε ένα σημείο εκεί, το Σπερχειό και, δια μέσου της κοιλάδας του, έφθανε στη Λαμία (Ζητούνι).

 

Είναι προφανές ότι, το σημείο διελεύσεως του ποταμού, ήταν στη θέση της σημερινής γέφυρας της «Σανίδας» (φωτογραφία 4), όπου είναι και το στενότερο σημείο του στην περιοχή αυτή. Στο σημείο αυτό θα πρέπει να υπήρχε γέφυρα, την οποία θα είχαν κατασκευάσει οι Ρωμαίοι και την οποία θα διατήρησαν και θα χρησιμοποιούσαν και οι ΒυζαντινοίΣτη συνέχεια περνούσε τους ποταμούς Μέλα και Δύρα και έφθανε στην αρχαία πόλη  Αντικύρα.

 

Επίσης, από την Αντικύρα, ένας δευτερεύον δρόμος διακλαδίζονταν προς τα Δυτικά και περνούσε από εκεί που είναι τα σημερινά χωριά Κωσταλέξι, Κομποτάδες, Μεξιάτες κλπ.

 

Είναι αξιοσημείωτο και πολύ χαρακτηριστικό  το  γεγονός  ότι, ο  σημερινός δρόμος Θερμοπύλες – Γοργοπόταμος – Φραντζόμυλος – Λαμία,  είναι  χαραγμένος  επάνω  στα χνάρια του αρχαίου δρόμου.

 

Οι επιπτώσεις επί της επιλογής, από το Σαμουήλ, του δρομολογίου επιστροφής του

 

Η εκτίμησή μου είναι ότι ο ίδιος (ο αρχαίος) δρόμος θα χρησιμοποιούνταν και την εποχή της Μάχης του Σπερχειού και αυτόν το δρόμο ήταν υποχρεωμένος να ακολουθήσει και ο Σαμουήλ, ανερχόμενος προς το Βορρά, φθάνοντας, υποχρεωτικά, μέχρι την Αντικύρα.

 

Ο χώρος τον οποίο επέλεξε, ο Σαμουήλ, για να στρατοπεδεύσει λόγω του πλημμυρισμένου Σπερχειού και της κατακλυσμένης κοιλάδας του

 

Το ότι οι Βούλγαροι στρατοπέδευσαν νότια του πλημμυρισμένου Σπερχειού είναι δεδομένο. Το ζητούμενο είναι η ακριβής θέση του χώρου αυτού.

 

Η πληροφορία, περί πλημμυρισμένου Σπερχειού και κατακλυσμού της κοιλάδας του, θα καταθορύβησε το Σαμουήλ, διότι του ανέτρεπε το πρόγραμμα κινήσεώς του και τον εξέθετε στον κίνδυνο αφίξεως Βυζαντινών στρατευμάτων.

 

Το γεγονός της πλημμύρας ήταν πολύ σοβαρό και επέβαλλε την ανάγκη προσωπικής αναγνωρίσεως από τον ίδιο.

 

Το καταλληλότερο παρατηρητήριο θα του το είχαν βρει, ασφαλώς, τα εμπρός ευρισκόμενα τμήματα ιππικού της εμπροσθοφυλακής του.

 

Το ύψωμα Μάραθος

 

Ας δούμε, τώρα, ποιο πρέπει να ήταν αυτό το καταλληλότερο παρατηρητήριο:

 

Ερευνώντας, κάποιος, για ένα τέτοιο παρατηρητήριο, ανερχόμενος τα υψώματα του χωριού Φραντζί, όπως, χωρίς αμφιβολία, θα έπραξε και ο Σαμουήλ, τον οδηγεί, το ίδιο το έδαφος, στο ύψωμα ΜΑΡΑΘΟΣ.

Το ύψωμα αυτό είναι το μοναδικό το οποίο παρέχει παρατήρηση, επί της κοιλάδας του Σπερχειού, καθ’ όλο το μήκος και το πλάτος της, όπως δείχνουν και τα βέλη της φωτογραφίας.

 

Επισημαίνεται ότι, στο Δυτικό μέρος του υψώματος, υπάρχουν ίχνη ενός πανάρχαιου οικοδομήματος. Στην επόμενη φωτογραφία φαίνονται ορισμένα κεραμικά από το οικοδόμημα αυτό. Η παράδοση δεν μας άφησε καμία πληροφορία για το μέγεθος και το είδος του οικοδομήματος αυτού.

Καλύτερη άποψη της δυνατότητας παρατηρήσεως, από το ύψωμα ΜΑΡΑΘΟΣ, φαίνεται στην επόμενη φωτογραφία.

Επισημαίνεται, ιδιαίτερα, η δυνατότητα παρατηρήσεως, από το ύψωμα αυτό, επί της Νοτίως του Σπερχειού περιοχής και μέχρι τους πρόποδές του. Η παρατήρηση αυτή μόνο από το ύψωμα ΜΑΡΑΘΟΣ είναι δυνατό να πραγματοποιηθεί.

 

Χώρος στρατοπεδεύσεως τον οποίο επέλεξε ο Σαμουήλ

 

Η θαλασσοπλημμύρα της κοιλάδας του Σπερχειού, την οποία θα είδε ο Σαμουήλ, από το ανωτέρω ύψωμα, φαίνεται στην επόμενη φωτογραφία.

Αυτή η εικόνα που αντίκρισε, ο Σαμουήλ, ασφαλώς τον έπεισε περί του αδυνάτου της συνεχίσεως της πορείας, διότι και να διάβαινε τον ποταμό, στη γέφυρα που ήταν στη θέση της σημερινής γέφυρας της Σανίδας, ήταν αδύνατη η περαιτέρω κίνηση λόγω του ότι, η κοιλάδα, ήταν κατακλυσμένη από νερό. Αυτή η εικόνα ήταν εκείνη, η οποία δημιούργησε, στο Σαμουήλ, το αίσθημα της ασφαλείας, το οποίο προαναφέρθηκε. Φαίνεται καθαρά, στη φωτογραφία, ότι, ο Σπερχειός, πλημμυρίζει μόνο προς το βορρά της κοίτης του.

 

Βορειοδυτικά του υψώματος ΜΑΡΑΘΟΣ εκτείνεται μία περιοχή εκτάσεως 2½, περίπου, τετραγωνικών χιλιομέτρων.

 

Ασφαλώς, η περιοχή αυτή, θα επέσυρε, με την πρώτη ματιά, την προσοχή του Σαμουήλ. Και βέβαια, ο Σαμουήλ, θα εξέπεμψε ομάδες ιππέων, για αναγνώριση και έλεγχο της καταλληλότητας της υπ’ όψη περιοχής. Τελικά θα διαπίστωσε ότι, η περιοχή αυτή, πληρούσε όλους τους απαραίτητους όρους, για να χρησιμοποιηθεί ως χώρος στρατοπεδεύσεως και, ιδιαιτέρως, ήταν ασφαλής από βορρά και εγγύς του δρομολογίου επιστροφής. 18

 

Κατόπιν όλων των ανωτέρω εκτιμώ ότι, ο Σαμουήλ, επέλεξε, ως χώρο στρατοπεδεύσεως, τον  προσδιορισθέντα, ως ανωτέρω, χώρο Βορειοδυτικά του υψώματος ΜΑΡΑΘΟΣ και δεν είχε κανέναν, απολύτως, λόγο, να συνεχίσει τις έρευνες, για την εξεύρεση άλλου καταλληλότερου.

 

Εδώ επισημαίνονται, τα εξής

 

Το βασικότερο στοιχείο, το οποίο μας οδηγεί στην επιλογή της θέσης του χώρου στρατοπεδεύσεως, είναι η θέση του δρομολογίου επιστροφής. Στην προηγούμενη ανάλυση επελέγη, σαν τέτοιο, το αρχαίο δρομολόγιο Στενά Θερμοπυλών - Ηράκλεια - Αντικύρα - Ζητούνι.

 

Είναι αυτονόητο, από στρατιωτικής απόψεως, ότι όσο πλησιέστερα, προς το ανωτέρω δρομολόγιο, είναι ο χώρος στρατοπεδεύσεως, τόσο το καλύτερο, γιατί δεν θα καταβληθεί πολύς κόπος σε πορεία και δεν θα καταναλωθεί πολύς χρόνος για την κίνηση και επανείσοδο των στρατευμάτων σ’ αυτό.

 

Η διάβαση του Σπερχειού όταν ο ίδιος είναι πλημμυρισμένος και η κοιλάδα του κατακλυσμένη

 

Ο Καραγιαννόπουλος, στο βιβλίου «Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΝΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ», αναφέρει ότι, ο Νικηφόρος Ουρανός, παρά την πλημμύρα του Σπερχειού και τον κατακλυσμό της κοιλάδας του, «…ευρών πόρον, διεπεραίωσε τον στρατόν του και επετέθη, αιφνιδιαστικά, κατά του βουλγαρικού στρατού». Δημιουργείται συνεπώς το εύλογο ερώτημα, που ήταν αυτός ο «πόρος» και πως έγινε η «διαπεραίωση» αυτή.

 

Ας το δούμε στη συνέχεια:

Ανατολικά από το χωριό Αμούρι υπάρχει μία μικρή χαράδρα, η οποία, κατερχόμενη από Βορρά προς Νότο, καταλήγει στο Σπερχειό.

 

Ανατολικότερα από αυτή τη χαράδρα υπάρχει μία άλλη, η οποία φέρει την ονομασία Μπικιόρεμα.

 

Μεταξύ των δύο αυτών χαραδρών περικλείεται ένα χαμηλό αντέρεισμα, το οποίο, κατερχόμενο από Βορρά προς Νότο, καταλήγει στο Σπερχειό.

 

Η παρουσία του αντερείσματος αυτού επενεργεί, επί της πλημμύρας του Σπερχειού και του Μπικιορέματος, καθώς και του κατακλυσμού της κοιλάδας του ποταμού, ως εξής:

Το νερό του Σπερχειού που ξεχειλίζει Νότια του χωριού Αμούρι, όπως φαίνεται και από τα σημειούμενα, εκεί, από έντονα μπλε χρώματος βέλη, κινούμενο προς Ανατολάς, προσκρούει επί του ανωτέρω αντερείσματος και, μη δυνάμενο να το υπερβεί, κάμπτει προς το Νότο και χύνεται στο Σπερχειό. Με τον τρόπο αυτό έχουμε τον κατακλυσμό του κάμπου νοτιοανατολικά του Αμουρίου.

 

Το νερό που ξεχειλίζει από το Μπικιόρεμμα εμποδίζεται, από το ίδιο αντέρεισμα, να χυθεί προς τα Δυτικά και χύνεται, αποκλειστικά και μόνο, προς Ανατολάς, όπως φαίνεται και από τα, επίσης εντόνου μπλε χρώματος βέλη, τα οποία ξεκινούν από το ρέμμα αυτό.

 

Το νερό αυτό ενισχύεται και από αυτό που ξεχειλίζει από το Σπερχειό, όπως φαίνεται από τα ανοικτού μπλε χρώματος βέλη που ξεκινούν από τον ίδιο τον ποταμό.

 

Οι διαδικασίες αυτές, όπως αναφέρεται και στην ενότητα της διαδικασίας κατακλυσμού της κοιλάδας του Σπερχειού, έχουν σαν αποτέλεσμα να κατακλυσθεί η κοιλάδα ανατολικά του Μπικιορέμματος.

 

Κατά συνέπεια, παρά την πλημμύρα του Σπερχειού και του Μπικιορέματος και τον κατακλυσμό του κάμπου, το αντέρεισμα που προαναφέραμε, παραμένει ακάλυπτο από το νερό.

 

Δυτικά του χωριού Κομποτάδες κατέρχεται ένα άλλο χαμηλό αντέρεισμα, το οποίο καταλήγει επί της Νότιας όχθης του Σπερχειού. Τελευταία απόληξη αυτού του αντερείσματος είναι το ύψωμα Αϊ Λιας, το οποίο βρίσκεται απέναντι, ακριβώς, από το σημείο στο οποίο καταλήγει, στο Σπερχειό, το προηγούμενο αντέρεισμα που αναφέρθηκε. Και το αντέρεισμα αυτό, το δυτικά των Κομποτάδων, παραμένει ακάλυπτο από το νερό του πλημμυρισμένου Σπερχειού.

 

Στο σημείο συναντήσεως των δύο αντερεισμάτων στενεύει, πολύ, ο ποταμός. Το στενό, αυτό, σημείο του ποταμού το βλέπουμε στην επόμενη φωτογραφία.

Το αριστερό μέρος του είναι η τελευταία απόληξη, στο Σπερχειό, του υψώματος του Αϊ Λια και, το δεξιό, η τελευταία απόληξη του απέναντι αντερείσματος.

 

Σ’ αυτό, ακριβώς, το σημείο λειτουργούσε, μέχρι το 1925, όταν κατασκευάσθηκε η οδική γέφυρα του Κωσταλεξίου, ένα πορθμείο.

 

Από το πορθμείο του Αϊ Λια γίνονταν η διαπεραίωση κατοίκων και ζώων, από τη μία όχθη του Σπερχειού στην άλλη, έστω και αν, ο ποταμός, ήταν πλημμυρισμένος και, η κοιλάδα του, κατακλυσμένη.

 

Η εκτίμησή μου είναι ότι, το ανωτέρω σημείο - λόγω της μοναδικότητάς του - θα χρησιμοποιούνταν, κατά τον ίδιο τρόπο, από την αρχαιότητα.

 

Προς επιβεβαίωση τούτου αναφέρω και το εξής περιστατικό

 

Ο Κώστας Γαλλής, αναφέρεται - στο περιοδικό «ΣΤΕΡΕΑ ΕΛΛΑΣ», Τεύχος 447/Μάρτιος 2009 - στην Ιστορία του Γεωργίου Λασσάνη - ο οποίος γεννήθηκε το 1799 και υπήρξε «Φιλικός, στρατηγός, πολιτικός, θεατρικός συγγραφεύς και λόγιος, αλλά και Νομάρχης Φθιωτιδοφωκίδος πριν από 150 χρόνια». Στο κείμενό του παραθέτει κατάλογο έργων, τα οποία, ο Γεώργιος Λασσάνης, διέταξε να γίνουν («μερικά, από αυτά, έγιναν ή βρίσκονται σε εξέλιξη»). Ο κατάλογος δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα «ΦΩΝΗ ΤΩΝ ΜΕΘΟΡΙΩΝ» (Φύλλο 10/12/1860). Το πρώτο έργο το οποίο αναφέρεται στον κατάλογο είναι το ακόλουθο: «1) Παρασυρθεί της εκ της τελευταίας του Σπερχειού πλημμύρας μιας σχεδίας, ήτις εχρησίμευεν, επί του πόρου Άγιος Ηλίας, διά την μετά της Υπάτης συγκοινωνίαν εσχεδιαγραφήθη επιστημονικώς νέα τελειοτέρα και διετάχθη η δια μειοδοτικής Δημοπρασίας κατασκευή αυτής».

 

Κατά συνέπεια η ίδια χρήση του θα γίνονταν και το 997 μ. Χ., όταν έγινε η ΜΑΧΗ ΤΟΥ ΣΠΕΡΧΕΙΟΥ, διότι και τότε επικρατούσαν οι ίδιες εδαφολογικές συνθήκες στο σημείο αυτό και οι ίδιες ανάγκες επικοινωνίας μεταξύ του βορείου και του νοτίου μέρους της κοιλάδας του Σπερχειού. Κατά τον Βορτσέλα19ο Σπερχειός, άλλαξε κοίτη, πιθανώς, κατά τον 4ο αιώνα π. Χ. Έκτοτε ρέει στην ίδια κοίτη.

 

Αυτός, λοιπόν, ήταν ο περίφημος «πόρος», τον οποίο ανακάλυψε ο Νικηφόρος Ουρανός και, από αυτόν, διαπεραίωσε, το στρατό του, νότια του Σπερχειού.

 

Να σημειώσουμε, εδώ, τα εξής

 

Όταν αναφέρουμε τη λέξη «πόρος» δεν εννοούμε τους καλοκαιρινούς πόρους, από τους οποίους είναι δυνατό να περάσουμε ένα ποτάμι με τα πόδια ή καβάλα σε υποζύγια. Οι πόροι αυτοί, το χειμώνα και την άνοιξη, είναι άχρηστοι, γιατί το νερό είναι πολύ και, το ποτάμι, μπορεί να είναι κατεβασμένο ή και πλημμυρισμένο.

 

Στην περίπτωση αυτή η διαπεραίωση μπορεί να γίνει, όταν δεν υπάρχουν γέφυρες, μόνο με πορθμεία και σε σημεία όπου, το ποτάμι, είναι στενό.

 

Ακόμη να έχουμε υπ’ όψη μας ότι, σε περίπτωση πλημμύρας  του ποταμού και κατακλυσμού του εκατέρωθεν του πορθμείου κάμπου, πρέπει αφ’ ενός μεν να υπάρχει εδαφική πρόσβαση, παρά την πλημμύρα, για την προσέγγιση του πορθμείου, αφ’ ετέρου δε να υπάρχει έδαφος μη καλυπτόμενο από νερά για την κίνηση πέραν του πορθμείου, μετά τη διαπεραίωση του ποταμού.

 

 

ΔΙΕΞΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΜΑΧΗΣ

 

Πληροφορίες για τους αντιπάλους

 

Οι Βούλγαροι

 

Κατά την ανάπτυξη του θέματος σε προηγούμενη ενότητα του παρόντος, σχετικά με το Χώρο που επέλεξε, ο Σαμουήλ, για να στρατοπεδεύσει, φέραμε τους Βουλγάρους, αφού κινήθηκαν επί του αρχαίου δρόμου, όπως προσδιορίσθηκε ανωτέρω, να είναι στρατοπεδευμένοι στην περιοχή Δυτικά του υψώματος ΜΑΡΑΘΟΣ και, το Σαμουήλ, να είναι πεπεισμένος ότι, ο πλημμυρισμένος ποταμός, είναι ανυπέρβλητο εμπόδιο για τους Βυζαντινούς, γεγονός το οποίο τον οδήγησε στη χαλάρωση των μέτρων ασφαλείας του στρατοπέδου.

Η πλημμύρα του Σπερχειού και ο κατακλυσμός της κοιλάδας του ήταν η μόνη πληροφορία, την οποία είχε στη διάθεσή του ο Σαμουήλ. Θα πρέπει να σημειώσουμε, ότι υπήρχε παντελής έλλειψη πληροφοριών από τον εντόπιο πληθυσμό, ο οποίος, μόλις αντιλήφθηκε την προσέγγιση των Βουλγάρων, θα έσπευσε να εξαφανισθεί, για να γλιτώσει τη σφαγή και την αιχμαλωσία. Να σημειώσουμε ότι τα χωριά Κομποτάδες, Κωσταλέξι και Φραντζί δεν υπήρχαν το 997 μ. Χ. Υπήρχε μόνο το παλιό χωριό που ήταν στην τοποθεσία της Ροδιάς και το οποίο καταστράφηκε από το σεισμό. Βλέπε Μελέτη"ΚΩΣΤΑΛΕΞΙ - ΘΡΥΛΟΣ ΚΑΙ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ".

 

Το τρωτό σημείο του Σαμουήλ ήταν το αριστερό του πλευρό. Δεν εκτίμησε, ότι είναι δυνατό να λειτουργεί, με τις επικρατούσες συνθήκες, κάποιο πορθμείο δυτικότερα, εκεί όπου ο ποταμός στένευε και το νερό ήταν λιγότερο. Ακόμη θα μπορούσε  να υπάρχει, προς την κατεύθυνση αυτή, και κάποια γέφυρα.

 

Άρα του διέφυγε η δυσμενέστερη, γι’ αυτόν, εχθρική δυνατότητα, δηλαδή να διαβεί ο εχθρός το Σπερχειό, από την κατεύθυνση αυτή, και να επιτεθεί, αιφνιδιαστικά, κατά του αριστερού του πλευρού. Αν είχε συλλάβει αυτή την εχθρική δυνατότητα, το πρώτο που θα έπραττε, θα ήταν η κατάληψη, με ισχυρά τμήματα, των, Ανατολικά του χωριού Κομποτάδες, αντερεισμάτων και η αποστολή, σε βάθος, περιπόλων ιππικού, όπως δείχνουν και τα σημειούμενα στη φωτογραφία βέλη, για την αναγνώριση των δυνατοτήτων διαβάσεως του ποταμού από βορρά προς νότο. Με το τελευταίο, αυτό, θα ανακάλυπτε και την ύπαρξη του πορθμείου στον Αϊ Λια. Τίποτε όμως, από αυτά, δεν έπραξε και αυτό ήταν το θανάσιμο λάθος του. 20

 

Να επισημάνουμε, εδώ, ότι, οι Βούλγαροι, είχαν τη δυνατότητα να πλησιάσουν, το Σπερχειό, μέχρι την όχθη του, ενώ, οι Βυζαντινοί, μέχρις εκεί που το επέτρεπαν τα νερά του κατακλυσμένου κάμπου. Άρα δεν υπήρχε οπτική επαφή μεταξύ των αντιπάλων στρατών.

 

Οι Βυζαντινοί

 

Και βέβαια, ο Νικηφόρος Ουρανός, κάπου θα στρατοπέδευσε, προκειμένου να συγκεντρώσει πληροφορίες για τον εχθρό και το έδαφος. Το πιθανότερο είναι να στρατοπέδευσε, ευρέως, Δυτικά του χωριού Καλύβια.

 

Στο χωριό Σταυρός διατηρείται ένας θρύλος, σύμφωνα με τον οποίο, ο Νικηφόρος Ουρανός, είχε εγκαταστήσει το Στρατηγείο του βόρεια του χωριού στη θέση ΒΛΗΣΙΔΙΑ, η οποία είναι πίσω (Βόρεια) από το ύψωμα ΚΟΦΙΝΑΣ. Τα ανωτέρω τοπωνύμια φαίνονται στην επόμενη φωτογραφία:

Το ύψωμα ΚΟΦΙΝΑΣ (Λανθασμένα, ο χάρτης, γράφει «Πυργάκι») έχει υψόμετρο 227 μέτρα και είναι ένα εξαίρετο παρατηρητήριο τόσο προς το μη καλυπτόμενο με νερό αντέρεισμα, Νοτιοδυτικά του Σταυρού, όσο και προς το απέναντι αντέρεισμα, το οποίο, από το χωριό Κομποτάδες, φθάνει στο ύψωμα Αϊ Λιας. Επίσης έχει γενική παρατήρηση σε όλη την περιοχή Ανατολικά των Κομποτάδων και μέχρι της τοποθεσίας που ήταν στρατοπεδευμένοι οι Βούλγαροι.

 

Ο Ουρανός είχε πληροφορηθεί, προφανώς, ότι ο Σαμουήλ, επιστρέφοντας, πλησίαζε προς την κοιλάδα του Σπερχειού, γι’ αυτό έσπευσε, με σύντονη πορεία, από τη Λάρισα, να την καταλάβει πρώτος. Παρά ταύτα, όμως, πρώτος έφθασε ο Σαμουήλ, αλλά, ο πλημμυρισμένος Σπερχειός, βοήθησε τον Ουρανό, με το να αναγκάσει, το Σαμουήλ, να διακόψει την πορεία του και να στρατοπεδεύσει νοτίως αυτού.

 

Το πρώτο μέλημα του Ουρανού, μόλις έφθασε στην κοιλάδα του Σπερχειού, θα ήταν να συγκεντρώσει  πληροφορίες για τους Βουλγάρους και το έδαφος. Είναι προφανές ότι δεν είχε δυσχέρειες στο θέμα αυτό, διότι, όλοι οι κάτοικοι από αμφότερες τις πλευρές του Σπερχειού, θα προσέτρεξαν, οικειοθελώς και με πολύ μεγάλη προθυμία, να του παράσχουν όσες πληροφορίες είχαν ή μπορούσαν να συγκεντρώσουν περί εχθρού και εδάφους. Αυτοί, ασφαλώς, θα του υπέδειξαν και τη θέση του λειτουργούντος πορθμείου στον Αϊ Λια και αυτοί θα τον ενημέρωσαν για τη θέση του στρατοπέδου των Βουλγάρων και την κατάσταση στην οποία βρίσκονταν. Οι δραστηριότεροι, από τους κατοίκους αυτούς, θα χρησιμοποιήθηκαν ως οδηγοί τόσο κατά τη διάρκεια των αναγνωρίσεων, όσο και για να οδηγήσουν, τα στρατεύματα επιθέσεως, εναντίον του εχθρού.

 

Από τη στιγμή που, ο Ουρανός, πληροφορήθηκε την ύπαρξη του πορθμείου, θα επιλήφθηκε, αμέσως, των εργασιών συντηρήσεώς του και επαυξήσεως των δυνατοτήτων διαπεραιώσεως προσωπικού, δια των γεφυροποιών που, οπωσδήποτε, θα έφερε μαζί του.

 

Θα πρέπει να δεχθούμε, επίσης, ότι, ο Νικηφόρος Ουρανός, μόλις αποκρυστάλλωσε το σχέδιο επιθέσεώς του, θα διέταξε την προώθηση των στρατευμάτων του προς το πορθμείο, από το οποίο θα γίνονταν η διαπεραίωση του ποταμού, προς κέρδος χρόνου.

 

Η αιφνιδιαστική επίθεση κατά των Βουλγάρων και η απόλυτη επιτυχία του αιφνιδιασμού σημαίνουν ότι, ο Ουρανός, κινήθηκε και επιτέθηκε κατά τη διάρκεια της νύχτας.

 

Ως κατεύθυνση επιθέσεως, κατά του στρατοπέδου των Βουλγάρων, δεν ήταν δυνατό, παρά να επιλέξει την από Νότου προς Βορρά τοιαύτη, ώστε, οι Βούλγαροι, να εγκλωβισθούν μεταξύ των επιτιθεμένων και του πλημμυρισμένου και αδιάβατου ποταμού και να μην έχουν καμία οδό διαφυγής.

 

Η επίθεση του Νικηφόρου Ουρανού

 

Ας επιχειρήσουμε, τώρα, να συνθέσουμε τον τρόπο με το οποίο, ο Νικηφόρος Ουρανός, πραγματοποίησε την επίθεσή του εναντίον των Βουλγάρων (βλέπε επόμενη φωτογραφία).

Την κατεύθυνση κινήσεως του Ουρανού, προς το στρατόπεδο των Βουλγάρων, μας την υπαγορεύουν τρία αδιαμφισβήτητα δεδομένα, τα οποία φαίνονται στην ανωτέρω φωτογραφία και είναι τα ακόλουθα: Ο περίπου χώρος στρατοπεδεύσεως των Βυζαντινών, Δυτικά των Καλυβίων, η θέση του πορθμείου του Αϊ Λια και ο χώρος στρατοπεδεύσεως των Βουλγάρων, Δυτικά του υψώματος ΜΑΡΑΘΟΣ. Αν ενώσουμε τα τρία αυτά σημεία, έχουμε, αμέσως, την κατεύθυνση επάνω στην οποία κινήθηκαν τα Βυζαντινά στρατεύματα, για να προσεγγίσουν το στρατόπεδο των βουλγάρων (Τα μεγάλα βέλη στη φωτογραφία).

 

Ας δούμε τώρα πως υλοποιήθηκε το σχέδιο επιθέσεως του Νικηφόρου Ουρανού

 

Τον κατάλληλο χρόνο θα άρχισε η κίνηση των Βυζαντινών από το στρατόπεδό των μέχρι το Πορθμείο.  (Βλέπε επόμενη φωτογραφία):

Από εκεί αρχίζει, έγκαιρα, η διαπεραίωση και τα στρατεύματα κινούνται, ταχύτατα, στη θέση του σημερινού χωριού Κομποτάδες (δεν υπήρχε τότε), όπως βλέπουμε στην επόμενη φωτογραφία:

Η θέση αυτή πρέπει να ήταν ο Χώρος Λήψεως Σχηματισμών Μάχης. Εκεί, δηλαδή, θα έλαβαν την τελική διάταξη μάχης, τα τμήματα τα οποία θα συμμετείχαν στην επίθεση. Η εκτίμησή μου είναι ότι, προηγουμένως, ο Νικηφόρος Ουρανός θα είχε προαποστείλει ισχυρά τμήματα, τα οποία θα είχαν καταλάβει τα ανατολικά του χωριού Κομποτάδες αντερείσματα, δημιουργώντας, με τον τρόπο αυτό, ένα προγεφύρωμα για την κάλυψη των εργασιών αναβαθμίσεως του πορθμείου, της κινήσεως των στρατευμάτων και της λήψεως, από αυτά, των σχηματισμού επιθέσεως.

 

Τα επιτιθέμενα τμήματα έχουν ξεκινήσει, έγκαιρα, από το προγεφύρωμα του χωριού Κομποτάδες (βλέπε επόμενη φωτογραφία):

Η εκτίμησή μου είναι ότι η κίνηση, από το χωριό Κομποτάδες προς τον εχθρό, θα  έγινε νύχτα και αθόρυβα, προκειμένου να αιφνιδιασθεί ο εχθρός. Εντόπιοι κάτοικοι, γνωρίζοντες άριστα το έδαφος, θα οδηγούσαν τα επιτιθέμενα τμήματα. Λίγο πριν από το Πρώτο Φως, τα τμήματα επιθέσεως, θα είχαν φθάσει στη Γραμμή Εφόδου.

 

Με το Πρώτο Φως και με κατάλληλο συνθηματικό γίνεται ταυτόχρονη έφοδος όλων των τμημάτων.

 

Οι Βούλγαροι αιφνιδιάζονται και πανικόβλητοι, όσοι γλιτώνουν την αρχική σφαγή, τρέπονται, αλλόφρονες, προς την κατεύθυνση του αδιαβάτου Σπερχειού.

 

Μετά την κατάληψη ολοκλήρου του βουλγαρικού στρατοπέδου ήταν εύλογο να αρχίσει απηνής καταδίωξη των Βουλγάρων που έφευγαν.

 

Οι Βούλγαροι, βρίσκουν τον πλημμυρισμένο Σπερχειό μπροστά τους και, καταδιώκόμενοι, διολισθαίνουν μέσα σε μία μικρή χερσόνησο, που δημιουργείται από μία κουλούρα του Σπερχειού, που υπάρχει εκεί και η οποία φέρει την ονομασία ΧΕΡΣΟΝΗΣΟΣ ΤΟΥ ΚΑΨΑΜΜΟΥ, όπως τη βλέπουμε στην ανωτέρω φωτογραφία.

 

Ο Νικηφόρος Ουρανός κλείνει την είσοδο της Χερσονήσου και, οι επιζήσαντες Βούλγαροι, κυκλώνονται. Από Δυσμάς, Βόρεια και Ανατολάς είναι ο αδιάβατος Σπερχειός και, από το Νότο, τα βυζαντινά στρατεύματα. Επακόλουθο: Η παράδοση και η ολοκλήρωση της νίκης, αλλά και, προφανώς, η σφαγή.

 

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΑΠΟ ΤΗ ΛΑΪΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ ΤΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ

 

Τα «Βουλγάρικα»

 

Μετά από 25 χρόνια, από το χρόνο που έγινε η Μάχη του Σπερχειού, ο Αυτοκράτορας Βασίλειος Β’, ο Βουλγαροκτόνος, «Διερχόμενος διά του Ζητουνίου είδε σωζόμενα ακόμη, λευκανθέντα από τον χρόνον, τα οστά των Βουλγάρων στρατιωτών, που είχον φονευθεί εις την μακρυνήν φθιωτικήν γην κατά την μάχην του Σπερχειού». Άρα η ύπαρξη των οστών των Βουλγάρων στρατιωτών είναι δεδομένη.

 

Κατά σύμπτωση, η Κωσταλεξιώτικη παράδοση, έχε διατηρήσει, στο βορειοανατολικό άκρο της ανωτέρω μικρής χερσονήσου, ένα τοπωνύμιο με την ονομασία «ΒΟΥΛΓΑΡΙΚΑ» (Βλέπε ανωτέρω φωτογραφία).

 

Εκτιμώ ότι, αυτά «τα λευκανθέντα oστά των Βουλγάρων», ο τοπικός πληθυσμός θα τα είχε ονομάσει, αρχικά, «τα βουλγάρικα οστά». Η φράση αυτή, για λόγους συντομίας, απέβαλλε τη λέξη «οστά» και διατήρησε μόνο τη λέξη «βουλγάρικα». Η ύπαρξη των «οστών» υπενοείτο, αφού, όλοι γνώριζαν, ότι περί αυτών επρόκειτο. Εξ άλλου, τα οστά, καταχώσθηκαν, με τον καιρό, από την λάσπη του Σπερχειού και εξαφανίσθηκαν. Με την παρέλευση του χρόνου, η λέξη «βουλγάρικα», παρέμεινε σαν ονομασία τοπωνυμίου και τα «οστά» λησμονήθηκαν τελείως. Άρα, το τοπωνύμιο «βουλγάρικα», μας δηλώνει που ήταν τα «οστά» των Βουλγάρων στρατιωτών, που φονεύθηκαν κατά τη Μάχη του Σπερχειού και τα οποία είδε ο Αυτοκράτορας Βασίλειος.

 

Παρατηρούμε, εδώ, ότι, η λαϊκή παράδοση και τα ιστορικά στοιχεία, συναντώνται και αλληλοσυμπληρώνονται στο τοπωνύμιο «ΒΟΥΛΓΑΡΙΚΑ» και μας υποδεικνύουν την περιοχή, στην οποία συνέβη το τελευταίο και δραματικότερο γεγονός της Μάχης αυτής.

 

Αυτός ήταν ο λόγος που συνετέλεσε, στο να «οδηγήσω», τους τραπέντες σε φυγή Βουλγάρους, μέσα στο στενό χώρο της αναφερθείσης χερσονήσου του ΚΑΨΑΜΜΟΥ.

 

Όπως γίνεται αντιληπτό, αυτό το τοπωνύμιο, μας επιβεβαιώνει τη θέση, στην οποία έγινε η  ΜΑΧΗ ΤΟΥ ΣΠΕΡΧΕΙΟΥ.

 

 

ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΚΑΙ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

 

Τα αποτελέσματα

 

Οι Βούλγαροι υπέστησαν τρομερές απώλειες. Ο ίδιος ο Σαμουήλ και ο γιος του Ρωμανός τραυματίσθηκαν. Διασώθηκαν προσποιούμενοι τους νεκρούς και, διαφυγόντες, κατόρθωσαν, δια των ορέων της Αιτωλίας και της Πίνδου, να φθάσουν στη Βουλγαρία.

 

Αν λάβουμε υπ’ όψη ότι ο διεξαγόμενος πόλεμος ήταν ανελέητος και τους 15.000 τυφλούς στρατιώτες που έστειλε, στο Σαμουήλ, ο Αυτοκράτορας Βασίλειος Β΄ μετά τη μάχη του Κλειδίου, μπορούμε να συμπεράνουμε ότι, το πιθανότερο είναι, όλοι οι αιχμάλωτοι εσφάγησαν.

 

Κυκλοφορεί μία άποψη ότι, μέρος του στρατού του Σαμουήλ, εγκαταστάθηκε στην περιοχή του χωριού Βογομίλον ή Μπουγουμίλ ή Μπουγ’μίλ (κατά το Ρουμελιώτικο γλωσσικό ιδίωμα), το σημερινό Αργυροχώρι.

 

Τούτο ελέγχεται ως ανακριβές για τους εξής λόγους

Όπως αναφέρουμε και ανωτέρω η αιχμαλωσία των Βουλγάρων ήταν γενική και, προφανώς, η σφαγή των αιχμαλώτων καθολική. Είναι αδύνατο να γλίτωσαν, κάποιοι, την αιχμαλωσία και να εγκαταστάθηκαν στην περιοχή του χωριού αυτού, τόσο κοντά στο πεδίο της μάχης. Επίσης φαίνεται απίθανο να άφησε, ο Νικηφόρος Ουρανός, να εγκατασταθούν Βούλγαροι, στο ανωτέρω χωριό και μάλιστα δίπλα σε ένα τόσο ευαίσθητο σημείο του δρόμου εισβολής των Βουλγάρων στην κυρίως Ελλάδα και Πελοπόννησο, δηλαδή τα Στενά των Θερμοπυλών. Ακόμη και από καμία ιστορική πηγή δεν αναφέρεται κάτι τέτοιο.

 

Το όνομα του χωριό προέρχεται από τους Βογομίλους, οι οποίοι ήταν Χριστιανική αίρεση και η οποία άρχισε από τους Βουλγάρους. Η ονομασία Βογόμιλοι προέρχεται από το σλαβικό βογ (μπόγκ) = θεός και «μιλούϊ» = ελέησον και, κατ’ άλλους από το μπογκ και «μίλε» = φίλος, ήτοι θεοφιλής.

 

Ο βογομιλισμός παρουσιάστηκε επί Αυτοκράτορος Αλεξίου Κομνηνού, ο οποίος βασίλευσε από το 1081 μέχρι το 1118 μ. Χ. Η ΜΑΧΗ ΤΟΥ ΣΠΕΡΧΕΙΟΥ, όμως, έγινε το 997 μ. Χ. Άρα δεν είναι δυνατό οι Βογόμιλοι να εγκαταστάθηκαν στο Βογομίλον το 997, αφού, τότε, η αίρεση αυτή εμφανίσθηκε, έναν τουλάχιστον αιώνα αργότερα.

 

Ο βογομιλισμός, από θρησκευτική αίρεση, μετατράπηκε σε κοινωνικό κίνημα των ταπεινών και καταπιεζομένων εναντίον της κρατούσης τάξεως και, βεβαίως, της εκκλησιαστικής. Υπό την έννοια αυτή επεκτάθηκε και πέραν των ορίων του βουλγαρικού κράτους και σ’ αυτή τη Βυζαντινή Αυτοκρατορία.

 

Οι Βογόμιλοι προκάλεσαν πολλά προβλήματα στη Βυζαντινή Αυτοκρατορία, ένεκα του οποίου υπέστησαν πολλές διώξεις. Πιθανώς, όπως γράφει και ο Βορτσέλας, κάποια διωκόμενη ομάδα, από αυτούς, να ήλθε και να εγκαταστάθηκε στην περιοχή του χωριού Βογομίλο.

 

Με τη νίκη του αυτή, ο Ουρανός, απήλλαξε την κυρίως Ελλάδα και την Πελοπόννησο από το βουλγαρικό κίνδυνο και, λόγω των μεγάλων απωλειών, μείωσε, σημαντικά, τη δύναμη αντιστάσεως των Βουλγάρων στις συνεχείς επιθέσεις του Αυτοκράτορα Βασιλείου. Ο πόλεμος, βέβαια, κράτησε άλλα 11 χρόνια, αλλά, από τη ΜΑΧΗ ΤΟΥ ΣΠΕΡΧΕΙΟΥ και μετά, η τύχη των Βουλγάρων ήταν προδιαγεγραμμένη. Κατά συνέπεια, η νίκη του Σπερχειού, «δύναται να λογισθεί ως εν των μάλλον αξιομνημονεύτων γεγονότων της πατρίου ημών ιστορίας, ο δε αοίδιμος Νικηφόρος ως είς των σωτήρων του Ελληνισμού».

 

Τα συμπεράσματα

 

Ύστερα από την, ως ανωτέρω, διεξοδική επεξεργασία των υφισταμένων ιστορικών πληροφοριών για τη Μάχη του Σπερχειού, την ανάλυση των, σχετικών με αυτή, πληροφοριών περί εδάφους και των καιρικών συνθηκών, καθώς και την ανάλυση των παρεχομένων, από την τοπική λαϊκή παράδοση, στοιχείων μπορούμε να επαναδιατυπώσουμε, συνοπτικά, τις απαντήσεις στα αρχικώς τεθέντα ερωτήματα:

 

Πρώτο

Ο Σαμουήλ, επιστρέφων προς το βορρά, χρησιμοποίησε το δρομολόγιο: Αταλάντη – Σκάρφεια – Στενά των Θερμοπυλών – Ηράκλεια – Αντικύρα.

 

Δεύτερο

Ο Σαμουήλ στρατοπέδευσε δυτικά του υψώματος Μάραθος.

 

Τρίτο

Ο Νικηφόρος Ουρανός διαπεραίωσε το στρατό του, νότια του Σπερχειού, από τη θέση λειτουργίας του πορθμείου στον Αϊ Λια.

 

Τέταρτο

Ο Νικηφόρος Ουρανός επιτέθηκε κατά των Βουλγάρων στην κατεύθυνση: Πιθανός χώρος στρατοπεδεύσεώς του (ευρέως δυτικά του χωριού Καλύβια) – πορθμείο του Αϊ Λια – σημερινό χωριό Κομποτάδες – στρατόπεδο Βουλγάρων. Η επίθεση κατά του στρατοπέδου έγινε από νότου προς βορράν και, οι πανικόβλητοι Βούλγαροι, εγκλωβίστηκαν στη μικρή χερσόνησο του ΚΑΨΑΜΜΟΥ, όπου και παραδόθηκαν.

 

Designed and maintained by 4Point